Süni intellekt artıq yalnız texnologiya şirkətlərinin gündəmində olan mövzu deyil. AI bumunun yaratdığı iqtisadi artım dövlətlərin vergi gəlirlərinə və büdcə siyasətinə də təsir göstərməyə başlayıb. Cənubi Koreyanın 2027-ci il üçün hazırladığı büdcə bunun diqqətçəkən nümunələrindən biridir.
Cənubi Koreya hökuməti 2027-ci il üçün ümumi dövlət xərclərini 820,9 trilyon von səviyyəsində planlaşdırıb. Bu, əvvəlki illə müqayisədə 12,8% artım deməkdir. Ölkədə iqtisadi artımın əsas istiqamətlərindən biri isə süni intellekt və yarımkeçirici sənayesidir.
Samsung və SK Hynix kimi Cənubi Koreya şirkətləri AI sistemlərində istifadə olunan yüksək sürətli yaddaş çiplərinə artan tələbdən ciddi gəlirlər əldə edirlər. Sektorun böyüməsi dövlət büdcəsinə daxil olan vergi gəlirlərinə də təsir göstərir.
Hökumət 2027-ci ildə milli vergi gəlirlərinin 584,4 trilyon vona çatacağını gözləyir. Korporativ vergi daxilolmalarında gözlənilən artımın əsas səbəblərindən biri də yarımkeçirici şirkətlərinin gəlirlərinin yüksəlməsidir.
Lakin Cənubi Koreyanın yanaşmasını maraqlı edən yalnız daha çox vergi toplaması deyil. Ölkə yaranan əlavə iqtisadi imkanların bir hissəsini gələcək iqtisadi artımın əsasını formalaşdıracaq sahələrə yönəltməyi planlaşdırır.
Bu məqsədlə 162,3 trilyon von həcmində “Future Response Fund” – Gələcəyə Cavab Fondunun yaradılması nəzərdə tutulur. Fond vasitəsilə AI, yarımkeçiricilər, insan kapitalı, regional inkişaf və digər strateji istiqamətlərə investisiyaların artırılması planlaşdırılır.
Cənubi Koreya həmçinin kvant texnologiyaları, biotexnologiya, aerokosmik sənaye və digər yüksək texnologiya sahələrinə də diqqəti artırır.
Bu yanaşma göstərir ki, dövlət texnologiya sektorundakı artımı yalnız cari gəlir mənbəyi kimi deyil, gələcək iqtisadi potensialın formalaşdırılması üçün imkan kimi qiymətləndirir.
Burada Azərbaycan biznesi üçün də maraqlı məqam var. AI və rəqəmsallaşma inkişaf etdikcə onların təsiri yalnız texnologiya şirkətləri ilə məhdudlaşmayacaq. Mühasibatlıq, maliyyə, logistika, istehsal və xidmət sektorlarında da iş proseslərinin dəyişməsi gözlənilir.
Məsələn, mühasibat uçotu sahəsində məlumatların emalı, hesabatların hazırlanması və maliyyə göstəricilərinin təhlili getdikcə daha çox avtomatlaşdırıla bilər. Bu isə gələcəkdə mühasibatlıq xidmətlərinin yalnız ənənəvi əməliyyatların aparılmasından ibarət olmayacağını göstərir.
Eyni proses vergi uçotu sahəsində də özünü göstərə bilər. Böyük həcmli məlumatların daha sürətli təhlili vergi hesablamalarının, hesabatların hazırlanmasının və potensial risklərin müəyyənləşdirilməsinin avtomatlaşdırılmasına imkan yarada bilər.
Bu dəyişikliklər biznes üçün mühasibatlıq yanaşmasını da dəyişə bilər. Sahibkar üçün əsas məsələ artıq yalnız uçotun aparılması deyil, əldə olunan maliyyə məlumatlarının biznes qərarlarında necə istifadə edilməsidir.
Cənubi Koreyanın nümunəsi başqa bir vacib sualı gündəmə gətirir: texnoloji inkişaf nəticəsində yaranan əlavə iqtisadi dəyər və vergi gəlirləri gələcək inkişaf üçün necə istifadə edilməlidir?
Bu sual yalnız Cənubi Koreya üçün deyil, rəqəmsal iqtisadiyyatını inkişaf etdirmək istəyən bütün ölkələr üçün əhəmiyyətlidir. Azərbaycan üçün də texnologiya, məhsuldarlıq və yeni biznes modellərinin iqtisadiyyata təsirini izləmək getdikcə daha vacib olacaq.
Xüsusilə kiçik və orta biznes üçün AI əsaslı həllər xərclərin azaldılması, məlumatların təhlili və qərarvermə proseslərinin sürətləndirilməsi baxımından yeni imkanlar yarada bilər. Bu proses eyni zamanda mühasibatlıq xidmətləri göstərən şirkətlərin fəaliyyətinə də təsir göstərəcək.
Digər tərəfdən, bu model müəyyən risklər də daşıyır. AI və yarımkeçirici bazarındakı yüksək artım davamlı olmaya bilər və dövlət gəlirlərinin müəyyən sektorların performansından həddindən artıq asılı olması büdcə planlaşdırılmasında risk yarada bilər.
Buna görə əsas məsələ yalnız “AI-dən nə qədər gəlir əldə etmək olar?” sualı deyil. Daha vacib məsələ həmin iqtisadi imkanların davamlı inkişaf, insan kapitalı və yeni texnologiyaların tətbiqi üçün necə istifadə edilməsidir.
Cənubi Koreyanın 2027-ci il büdcəsi göstərir ki, AI artıq yalnız texnologiya siyasətinin deyil, vergi, büdcə və uzunmüddətli iqtisadi strategiyanın da bir hissəsinə çevrilir.
Azərbaycan biznesi üçün əsas mesaj isə budur: AI-nin təsirini yalnız texnologiya kimi deyil, gələcək biznes modeli, məhsuldarlıq, maliyyə və vergi mühiti baxımından da izləmək lazımdır.
Çünki yaxın illərdə texnologiyadan səmərəli istifadə edən şirkətlərlə yanaşı, maliyyə və vergi uçotunu düzgün təşkil edən müəssisələrin də dəyişən biznes mühitinə daha rahat uyğunlaşması gözlənilir.
Bu baxımdan qlobal iqtisadi tendensiyaları izləmək və onların Azərbaycan bazarına mümkün təsirlərini əvvəlcədən qiymətləndirmək sahibkarlar üçün getdikcə daha vacib olacaq.
Mənbələr
-
Cənubi Koreya hökuməti — 2027-ci il büdcəsi
-
Reuters — Cənubi Koreyanın AI investisiyaları
-
Financial Times — Cənubi Koreya və AI bumu
